स्वरसंधी मराठी व्याकरण

106
स्वरसंधी:
हे एकमेकांशेजारी येणारे वर्ण जर स्वर असतील तर त्याला स्वरसंधी म्हणतात.
स्वरसंधीचे काही नियम पुढीलप्रमाणे-
संधी :
आपण बोलताना अनेक शद्ब एकापुढे एक असे उच्चारतो. त्यावेळी एकमेकांशेजारी येणारे दोन वर्ण एकमेकांत मिसळतात. त्यांचा जोडशब्द तयार होतो. वर्णाच्या अशा एकत्र होणाच्या प्रकारास संधी असे म्हणतात.
दोन सजातीय स्वर एकमेकापुढे आले तर त्या दोघांबद्दल त्याच जातीचा दीर्घ स्वर येतो.
पोटशब्दएकत्र येणारे स्वर व संधीजोडशब्द
सूर्य+अस्तअ+अ=आसूर्यास्त
देव+आलयअ+आ=आदेवालय
मही+ईशई+ई=ईमहीश
विद्या + अर्थीआ+अ=आविद्यार्थी
महिला + आश्रमआ+आ=आमहिलाश्रम
मुनि+ इच्छाइ+इ=ईमुनीच्छा
गिरि+ईशइ+ई=ईगिरीश
गुरु+ उपदेशउ+उ=ऊगुरूपदेश
भू+ उद्धारउ+ऊ=ऊभूद्धार
अ किंवा आ पुढे इ किंवा ई हा स्वर आल्यास त्या दोहोंऐवजी ‘ए’येतो , उ किंवा ऊ आल्यास ‘ओ’ येतो, व ‘ऋ’ आल्यास ‘अर्’ येतो.
पोटशब्दएकत्र येणारे स्वर व संधीजोडशब्द
ईश्वर+इच्छाअ+इ=एईश्वरेच्छा
चंद्र+उदयअ+उ=ओचंद्रोदय
महा+ऋषीआ+ऋ=अर्महर्षी
अ किंवा आ यांच्यापुढे ‘ए’ किंवा ‘ऐ’ हे स्वर आल्यास त्या दोहोंबद्दल ‘ऐ’ येतो आणि ओ किंवा औ हे स्वर आल्यास त्याबद्दल ‘औ’ येतो.
पोटशब्दएकत्र येणारे स्वर व संधीजोडशब्द
मत+ऐक्यअ+ऐ=ऐमतैक्य
सदा+एवआ+ए=ऐसदैव
जल+ओघअ+ओ=औजलौघ
गंगा+ओघआ+ओ=औगंगौघ
वृक्ष+औदार्यअ+औ=औवृक्षौदार्य
इ, उ, ऋ (ऱ्हस्व किंवा दीर्घ)यांच्यापुढे विजातीय स्वर आल्यास इ-ई बद्दल य्, उ-ऊ बद्दल व् आणि ऋ बद्दल र् हे वर्ण येतात आणि त्यात पुढील स्वर मिळून संधी होतो.
पोटशब्दएकत्र येणारे स्वर व संधीजोडशब्द
प्रीति+अर्थइ+अ=य्+अ=यप्रीत्यर्थ
इति+आदीइ+आ+य्+आ=याइत्यादी
अति+उत्तमइ+उ=य्+उ=युअत्युत्तम
मनु+अंतरउ+अ=व्+अ=वमन्वंतर
पितृ+आज्ञाऋ+आ=र्+आ=आपित्राज्ञा
ए, ऐ, ओ, औ या स्वरांपुढे कोणताही स्वर आला तर त्याबद्दल अनुक्रमे अय्, आय्, अव्, आव् असे आदेश होऊन पुढील स्वरात मिसळतात.
पोटशब्द एकत्र येणारे स्वर व संधी जोडशब्द
ने+अनए+अ= अय्+ अ= अयनयन
गै + अनऐ+ अ=आय्+अ= आयगायन
गो+ ईश्वरओ+ई=अव्+ई=अवीगवीश्वर
नौ+ इकऔ+इ=आव्+इ= आविनाविक
  • अ, आ, इ, ई , उ , ऊ , ए , ऐ, ऋ, लृ ,ओ,औ हे स्वर आहेत.

     

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here